"Daha Çok Sorumluluk, Daha Az Plastik"

Zirai Madde ve Plastik Atıklarının Azaltımında ve Bertarafında Havza Temelli Çalışma Süreci (2021–2025)

Çanakkale Yerel Kalkınma Derneği (ÇAYEKA), Kazdağları ve Edremit Körfezi Havzası’nda tarımsal üretimde ortaya çıkan zirai ilaç ambalaj atıklarının çevresel ve toplumsal etkilerine yönelik bütüncül bir atık yönetimi yaklaşımının geliştirilmesi amacıyla, 2021–2025 yılları arasında çok paydaşlı bir çalışma sürecine katkı sundu.

Bu süreç, 2019–2021 yıllarında bölgede yürütülen ön görüşmelerde sivil toplum kuruluşları, yerel aktörler ve kanaat önderleri tarafından dile getirilen ihtiyaç ve öneriler doğrultusunda şekillendi. Çalışmalar, Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı Küresel Çevre Fonu Küçük Destek Programı (UNDP-GEF/SGP) kapsamında desteklenen “Daha Çok Sorumluluk, Daha Az Plastik” projesi çerçevesinde yürütüldü. Süreç boyunca öncelikle yerel yönetimler, ilgili kamu kurumları, üniversiteler, meslek odaları ve sivil toplum kuruluşlarıyla temas kurularak işbirliği olanakları değerlendirildi. Zirai ilaç sektörünün önemli aktörlerinden Zirai Mücadele İlaçları Üreticileri Derneği’nin (ZİMİD) bölgedeki atık yönetimi çalışmalarına dahil edilmesi yönünde görüşmeler gerçekleştirildi. Aynı zamanda tarımsal plastik atıkların geri kazanımı ve yeniden değerlendirilmesine ilişkin ulusal ve uluslararası uygulamalar incelendi.

Araştırma ayağında, yaklaşık 600 üretici ve 12 zirai ilaç bayii ile yapılan saha görüşmeleri aracılığıyla pestisit kullanımı, ambalajların bertarafı ve mevcut uygulamalar analiz edildi. Bu çalışmalar, bölgede farkındalık eksikliği ve sistemsel boşluklara işaret eden önemli bulgular ortaya koydu ve 2023 yılında yayımlanan "Saha Araştırma Raporu" ile ilgili paydaşlarla paylaşıldı. Saha çalışmalarını tamamlayıcı nitelikte, Bayramiç, Gömeç ve Ayvacık-Gülpınar’da üreticilerle buluşmalar ve yerel etkinlikler düzenlendi. Fotoğraf sergileri, çocuk atölyeleri ve bilgilendirme faaliyetleri aracılığıyla pestisit ambalaj atıkları ve plastik kirliliği konusunda toplumsal farkındalığın artırılması hedeflendi. Bu etkinlikler kapsamında 250’den fazla çiftçiyle doğrudan temas kuruldu.

Elde edilen bulgular doğrultusunda pilot uygulamaya yönelik hazırlıklar başlatıldı ve Gömeç’te belediye, üretici temsilcileri ve sektör aktörleri arasında zirai ilaç ambalaj atıklarının toplanması ve geri kazanımına ilişkin ilk mutabakat sağlandı. Süreç, Kazdağları havzasında düzenlenen geniş katılımlı toplantılar ve çalıştaylarla ilerletildi.

Bu kapsamda, 13–14 Haziran 2025 tarihlerinde Balıkesir Akçay’da gerçekleştirilen Bölgesel Strateji Çalıştayı, havza ölçeğinde katılımcı bir atık yönetimi yaklaşımının ana çerçevesinin tartışıldığı ve paydaşlar arası işbirliği olanaklarının somutlaştığı önemli bir eşik oluşturdu. Çalıştayda, genişletilmiş üretici sorumluluğu, yerel yönetimlerin rolü, pilot uygulama alanları ve yaygınlaştırma stratejileri ele alındı. Ardından, 5 Şubat 2026 tarihinde Ziraat Mühendisleri Odası Çanakkale Şubesi’nde düzenlenen Stratejik Eylem Planı Toplantısı ile proje uygulama döneminin kapanışı yapıldı. Bu toplantıda, bugüne kadar elde edilen bulgular değerlendirilerek havza genelinde uygulanabilir bir yol haritası ve somut eylem başlıkları tartışıldı; kamu kurumları, meslek örgütleri, üretici temsilcileri ve sivil toplum kuruluşları arasında işbirliğinin sürdürülmesine yönelik ortak irade ortaya kondu.

Proje uygulama dönemi bu toplantıyla tamamlanmış olsa da, zirai madde ve plastik atıkları ile mücadeleye yönelik çalışmaların, yerel ve bölgesel düzeyde savunuculuk, pilot uygulamalar ve yeni işbirlikleri aracılığıyla sürdürülmesi hedeflenmektedir. ÇAYEKA, bu sürecin izlenmesi, geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması yönündeki katkılarını önümüzdeki dönemde de devam ettirmeyi amaçlamaktadır.